Kasım ayında Çin Devlet Konseyi Bilgi Ofisi tarafından yayınlanan Beyaz Kitapta Çin’in son beş yıldaki karbondioksit emisyonu ve karbon nötrlüğüne ulaşma yönündeki önemli kararları, yaklaşımları, eylemleri ve önemli kararları sunuldu. Beyaz kitabın girişinde Çin, taahhütlerini her zaman yerine getirdiği, berrak suların ve yemyeşil dağların paha biçilmez varlıklar olduğu ilkesine bağlı kalarak, somut eylemler ve özenli çabalarla yeşil ve düşük karbonlu geçişi ilerletmede tarihi sonuçlar elde ettiği vurgulandı. Beyaz kitaptan öne çıkan başlıklar şu şekildedir;
Fosil Olmayan Enerjinin Hızla Gelişmesi
Çin, dünyada en büyük ölçekte ve en hızlı şekilde yeni enerji gelişimine ulaşmıştır. Fosil olmayan enerji tüketim oranı, 2020’de %16,0’dan 2024’te %19,8’e yükselmiştir.
Rüzgar ve fotovoltaik enerjiyi güçlü bir şekilde geliştirmektedir. Çin hem merkezi hem de dağıtık enerji üretimine önem vermektedir. Verimsiz ve kayalık arazilerde ve çöllerde büyük ölçekli rüzgar ve fotovoltaik enerji santrallerinin inşasını aktif olarak teşvik etmekte, açık deniz rüzgar çiftliklerini sürekli geliştirmekte, kentsel ve kırsal alanlarda çatı üstü fotovoltaik enerji üretimini aktif olarak desteklemekte ve kırsal alanlarda dağıtık rüzgar enerjisi üretimini teşvik etmektedir. Ağustos 2025 sonu itibarıyla, rüzgar ve fotovoltaik enerjinin kurulu gücü 1.690 GW’ı aşarak 2020’deki seviyenin üç katına çıktı ve 2020’den bu yana kurulan yeni elektrik üretim kapasitesinin yaklaşık %80’ini oluşturdu. Rüzgar ve fotovoltaik enerjinin payı, yıllık ortalama %2,2 oranında istikrarlı bir şekilde artmaktadır.
Ağustos 2025 sonu itibarıyla, Çin’deki kurulu hidroelektrik kapasitesi yaklaşık 380 GW, pompalı depolamalı hidroelektrik santrallerinin kapasitesi ise yaklaşık 62,37 GW’dır. Ağustos 2025 sonu itibarıyla Çin, 125 GW kurulu güce sahip, faaliyette, inşası devam eden veya inşası onaylanmış 112 nükleer santrale sahiptir ve küresel olarak ilk sırada yer almaktadır. 2024 yılı sonu itibarıyla Çin, yıllık yeşil hidrojen enerjisi üretim kapasitesiyle (150.000 tonun üzerinde) dünyada lider konumdaydı. Çin, biyokütle enerjisinin keşfini ve kullanımını yerel koşullara uygun olarak çeşitlendirmiştir. Tarım ve ormancılık biyokütlesinden, biyogazdan ve kentsel evsel atık yakmadan elektrik üretimini istikrarlı bir şekilde ilerletmektedir. Ayrıca, temiz ısıtma için biyokütle enerjisinin kullanımını ve biyoetanol ve biyodizel gibi temiz sıvı yakıtların kullanımını teşvik etmektedir. Ağustos 2025 sonu itibarıyla, biyokütle enerji üretim kurulu gücü 2020’ye göre yüzde 60 artışla 46,88 GW’a ulaşmıştır. Ayrıca Çin, jeotermal enerjiyle çalışan bir dizi merkezi ısıtma projesi inşa etmiştir. Ayrıca, gelgit ve dalga enerjisi gibi okyanus enerjisinden yararlanmaya yönelik pilot uygulamaları da desteklemektedir. Okyanus enerjisinin geniş ölçekte kullanımında ilerleme kaydedilmiştir.
Fosil Enerjinin Temiz ve Verimli Kullanımının Hızlandırılması
Çin, fosil enerjinin temiz ve verimli kullanımını iyileştirmeye ve tüketimini rasyonel bir şekilde kontrol etmeye devam etmiştir. Tüketilen fosil enerji oranı 2020’de yüzde 84’ten 2024 yılında yüzde 80,2’ye düşmüştür.
Çin, istikrarlı şekilde kömür arzı ve düşük karbonlu geçişte koordineli bir ilerleme kaydetmektedir. Çevre dostu ve akıllı madenler geliştirme ve madencilik sürecinde karbon emisyonlarını azaltma çabalarını yoğunlaştırmıştır. Kömürle çalışan enerji ünitelerinin enerji tasarrufu ve düşük karbonlu dönüşümünü gerçekleştirmek ve kömürle çalışan enerji sektöründe eski üretim kapasitesini aşamalı olarak kaldırmak için önlemler alınmıştır. Çin ayrıca, temel endüstri ve sektörlerde kömür tüketimini azaltma ve alternatif enerji kaynaklarıyla değiştirme çabalarını yoğunlaştırmıştır. Sanayi sektöründe temiz enerjinin payını ve elektrifikasyon oranını artırmakta ve dökme kömürün yerine düzenli ve istikrarlı bir şekilde temiz enerji kullanmaktadır. Çin’in toplam enerji tüketimindeki kömür oranı, 2020 yılında yüzde 56,7 iken 2024 yılında bu oran yüzde 53,2’ye düşmüştür.
Temiz ve Düşük Karbonlu Ulaşımda Daha Hızlı İyileştirme
Çin, düşük karbonlu ulaşım araçları ve ekipmanlarının geliştirilmesini teşvik etmekte, ulaşım yapısını kademeli olarak optimize etmekte ve güvenli, rahat, verimli, yeşil ve ekonomik olan kapsamlı bir modern ulaşım sistemi kurma çabalarını hızlandırmaktadır.
Ocak-Eylül 2025 döneminde, yeni enerji yolcu araçlarının iç pazardaki penetrasyon oranı yüzde 52,2’ye ulaşarak büyük ekonomiler arasında ilk sırada yer almıştır. Çin, demiryollarının elektrifikasyonunda dünyada lider konumdadır ve elektrifikasyon oranı 2024 yılında yüzde 76,2’ye ulaşmıştır. Çin, gemilerde ve uçaklarda temiz enerji kullanımını teşvik etmiştir. 2024 yılına kadar, sivil havacılık filosunun ton/km başına yakıt tüketimi, 2005 yılına göre yüzde 20,5 oranında azalmıştır. Çin, önemli bölgelerde ve önemli rotalarda demirlemiş gemilerde kıyı elektriği kullanımını daha da yaygınlaştırmıştır. Çin’in büyük limanlarında özel rıhtımların yüzde 90’ından fazlası kıyı elektriğine erişime sahiptir. Çin’in sivil havacılık havaalanları elektrifikasyon konusunda dünyada öncüdür. 2025 yılının Temmuz ayı sonu itibarıyla, Çin’in sivil havacılık havaalanlarındaki tüm araçların yüzde 32’si elektrikli araçlardır.
2024 yılında, demiryolu yük taşımacılığının toplam cirosu 13. Beş Yıllık Plan döneminin (2016-2020) sonuna kıyasla yüzde 17,5, su yolu yük taşımacılığının cirosu ise yüzde 33,6 artmıştır ve büyük kıyı limanlarında kömür ve demir cevherinin yeşil transferi (demiryolu, su yolu, kapalı bantlı konveyör ve yeni enerji araçları ile) yüzde 88,4’e ulaşmıştır.
2025 yılının Ağustos ayı sonunda, Çin’deki elektrikli araçlar için toplam şarj tesisi sayısı yaklaşık 17,35 milyona ulaşarak beş yıl içinde on kat artış gösterdi. Çin, kentsel alanlarda toplu taşımaya öncelik verme stratejisini vurgulamış ve yeşil ulaşım sisteminin inşasını hızlandırmıştır. 2025 yılının Haziran ayı sonunda, Çin 11.000 km’den fazla toplam ray uzunluğunda 330 hat ile kentsel raylı ulaşımda dünya lideri konumuna gelmiştir.
Atık geri dönüşüm yönetim sisteminin optimizasyonu
Çin, çeşitli kaynaklardan gelen atıkların yönetimine yönelik hedefli politikalar ve önlemler getirmiş ve hassas yönetim ve etkili geri dönüşümün gerçekleştirilmesi için atık geri dönüşüm sistemini geliştirmeye devam etmiştir. 2024 yılı sonu itibarıyla, ülke genelinde yaklaşık 150.000 toplama noktası ve çeşitli türlerde yaklaşık 1.800 büyük ölçekli ayrıştırma merkezi bulunmaktadır.
Atık kullanımında istikrarlı iyileşme
Çin, yenilenebilir kaynakların standartlaştırılmış, büyük ölçekli ve temiz kullanımını kolaylaştırmak için farklı atık türlerine özel politikalar uygulamıştır. Bugüne kadar, toplu katı atıkların kapsamlı kullanımı için ülke genelinde yaklaşık 100 geri dönüşüm merkezi inşa edilmiştir. 2024 yılında, hurda demir ve çelik, demir dışı metaller, kağıt, kauçuk ve cam dahil olmak üzere 400 milyon tondan fazla önemli yenilenebilir kaynak yeniden kullanılmıştır. Toplam 8,46 milyon hurda araç ve 630.000 ton atık ev aleti standart bir şekilde geri dönüştürülmüştür. Bu, sırasıyla yıllık bazda yüzde 64 ve yüzde 20 artışa tekabül edmektedir. Çin, yeniden üretim endüstrisine de güçlü destek sağlamakta ve bu sektör sadece 2024 yılında 200 milyar RMB’yi aşan bir üretim değerine ulaşmıştır.
İklim değişikliğiyle mücadelede daha derin Güney-Güney işbirliği
Çin, yeşil vizyon, yeşil teknoloji ve temiz enerjiyi bütünleştiren bütüncül bir yaklaşımla diğer gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine yanıt verme kapasitelerini geliştirmeye destek vermektedir. 2016 yılından bu yana, bu konuda 177 milyar RMB değerinde proje fonu sağlamış ve harekete geçirmiştir. Ekim 2025 sonu itibarıyla Çin, iklim değişikliği ile mücadeleye yönelik Güney-Güney işbirliği konusunda 43 gelişmekte olan ülke ile 55 mutabakat zaptı imzalamış ve 300’ün üzerinde kapasite geliştirme programı düzenlemiştir.
Çin, uluslararası bilim ve teknoloji inovasyon iş birliği planları başlatmış, yeşil ve düşük karbonlu teknoloji için bölgesel uluslararası düşük karbonlu örgütler ve uluslararası iş birliği platformları kurmuştur. Ekim 2025 sonu itibarıyla Çin, 160’tan fazla ülke ve bölgeyle bilim ve teknoloji iş birliği kurmuş, bilim ve teknoloji iş birliği konusunda 120 hükümetler arası anlaşma imzalamış ve bu alanda 200’den fazla uluslararası kuruluş ve çok taraflı mekanizmaya katılmıştır.
Beyaz Kitabın tamamını buradan görebilirsiniz.
About the Author
